بسم الله الرحمن الرحیم

محمد بن یعقوب کلینی می تواند یکی از مصاحبان محمدبن زکریای رازی باشد.

درفیلم مستندی که یکی از دوستان فرهیخته جناب مسعود طاهری در مورد محمد بن یعقوب کلینی ساخته بود به مواردی برخوردم که می شود ، طوری کلینی را به به محمد بن زکریای رازی ارتباط داد موارد زیر را به عنوان پیش درامدی می نویسم

محمد بن زکریای رازی و محمد بن یعقوب علان کلینی رازی از دانشمندان قرن سوم و چهارم هجری که در یک دوران زندگی می کردند، محمد بن یعقوب از خاندانی اهل علم ومحدث و محمد بن زکریای رازی در خانواده ای صراف و اهل تجارت ، هر دو بعد از وفات حضرت عبدالعظیم که چهره شهرری از یک شهر سنی مذهب به یک شهر شیعی تغییر کرده بود می زیستند، در دوره جوانی محمد به زکریا به مسایلی چون کلام و حکمت اهتمام ویژه داشت ودر جواب فرقه اسماعیلیه نشست ها برگزار کرد و کتابها نوشت ، کلینی هم در همین زمان کتابی بر علیه اسماعیلیان نوشته است، وحتما در جریان مناظرت محمد زکریا در این زمان بوده است.

محمد زکریا در امامت امام معصوم کتاب می نویسد واز مصاحبان برقی صاحب المحاسن است، محمد بن یعقوب هم با برقی مراوده داشته و المحاسن از جمله منابع تدوین کتاب الکافی است، محمد زکریا مسافرت هایی به بغداد داشته است، و در بغداد با علمایی چون ابوزید بلخی در ارتباط بوده که از رجال بزرگ امامیه است، کلینی هم سفری به بغداد داشته در جهت ارایه کتاب الکافی به شیعیان، رازی با ابوالحسن مادرانی حاکم شیعی ری و اطوش حاکم شیعی مازندران رابطه داشته کلینی هم از این ارتباط صحبت می کند، کلینی برای ترویج کتابش احتیاج به یک پشتوانه مالی خوبی داشته محمد زکریا در ری دانش پژوهان را که درس می خواندند بورسیه می کرده است، و از آنها حمایت مالی می کرده است، محمد بن زکریای رازی پایبند به عقلی است که مبتنی بر اخلاق باشد، نه صرف عقل نظری و کلینی هم در کتاب عقل و جهل از همین عقل سخن به میان آورده است، عقلی که رازی از آن صحبت می کند موید کیمیاست، قلب مواد از عنصری به عنصر دیگر، وکسی را فیلسوف می داند که با این مساله اذعان داشته باشد، محمد زکریا در کتاب ابوالمعالی علوی به نام بیان الادیان با نام امام ، معرفی شده که حاکی از بعد فقهی و مذهبی وی دارد.

با توجه به این مسایل می توان خاطر نشان کرد که محمد بن زکریای رازی و محمد بن یعقوب کلینی، گرچه در خیلی از موارد و منش علمی باهم هماهنگ نبودند ولیکن اشتراکات فراوانی هم داشته اند، و می توانستند در آن روزگار مصاحب و همراه بوده باشند.