دانشیار

قمر یخی زحل جزء داغ ترین موضوعات مورد بررسی در کنفرانس علوم ماه و سیارات بود که از 12 تا 16 مارس در تگــزاس برگزار شــد. بـخـش عــمـده موضوعات مربوط به بررسی اینسلدوس کوچک بود . اینسلدوس دارای اتمسفر رقیق و آتشفشانهای فعال بوده که تاکنون جزء کشفیات کاسینی می باشد.

این چشمه ها جهت تشکیل نیازمند گرما بوده، در حالیکه اینســلدوس آنقدر کوچــک اســت که   نمی تواند در طی 4/6 میلیارد سال که از تشکیل منظومه شمسی می گذرد گرمای لازم را در درون خودش جهت تشکیل آتشفشانها حفظ کند. تحقیقات انجام گرفته بر روی شدت گرما نشانگر مکانیسم مشابه انبساط و انقباضی می باشد که سبب ایجاد آتشفشانها در یو که قمر داخلی مشتری است گردیده . اما این گرمای زیاد از کجا سرچشمه می گیرد ؟

اکثر شاخص ها نشانگر وقوع آن در سر تا سر بخش داخلی این قمر است . اما فرانسیس نیمبو¹ معتقد است گرما فقط در امتداد گسلهای ناشی از زلزله در پوسته یخی وجود دارد. وی بر این باور است گرمای نسبی در رگه های ببر گون²  نیمکره جنوبی اینسلدوس وجود دارد . این گرما را ناشی از گسلهای لغزشی می داند که تحت تاثیر مدار قمر در میان میدان جاذبه زحل و قمر های بزرگتر که سبب حرکت آن به عقب و جلو گردیده است.

برای اینکه منطقه رگه های ببر گون گرمای کافی در اختیار داشته باشد، پوسته می بایستی بر روی یک دریای زیر سطحی شناور باشد.

اما بررسی  چنین لایه هایی با استفاده از کاسینی امکان پذیر نیست . اثر متقابل اینسلدوس با میدان مغناطیسی زحل مشابه قمر ارویا با مشتری نمی باشد.

گرمتر شدن اینسلدوس از موضوعاتی بود که در سایر سخنرانی ها به آن پرداخته شد. ستاره شناسان معتقدند که قمر های داخلی زحل تماما از یک ماده تشکیل شده است. بنابراین وقتی کاوشگر هویگنس کاسینی به سطح تیتان فرود آمد، تقریبا این قمر را بدون مولکول N₂ یافت. شواهد نشاگر آن است که قمر های دیگر زحل هم بایسـتی فاقد N₂ باشند. اکنون طــــیف نگــار

کاسینی این گاز را در مواد خروجی چشمه های اینسلدوس نشان می دهد.

اما این گازچگونه تشکیل شده است؟ دو دانشمند به نام های روجز و ماتسون معتقدند که N₂ می تواند از شکته شدن NH₃ ( آمونیاک ) تشکیل شود، در جایی که پوشش یخی اینسلدوس به هسته سنگینش نزدیک باشد. چنین رویدادی نیازمند آن است که آمونیاک به دمایC ˚575 جهت شکسته شدن برسد. فقط ایزوتوپ های پرتوزا با عمر کوتاه ( مانند: آلومینیوم -26و آهن - 60) می تواند گرمای کافی را جهت انجام واکنش ایجاد کند.

اگر نظریه آنها درست باشد ایزوتوپ های با عمر کوتاه باستی در طی این 10 میلیون سال زندگی ماه ناپدید شده و تجزیه سریع گرمای لازم جهت شکسته شدن آمونیاک را فراهم کرده باشد. در این صورت N₂ تا امروز بایستی به بیرون پراکنده شده باشد. اما متخصص قمر های یخی ویلیام مکنیون³  نظرات جالب توجهی در مورد این رویداد دارد. وی معتقد است آمونیاک در درجه حرارت پایین تر از آن چه روجز و ماتسون معتقدند می تواند شکسته شود. بنابراین یک دوره گرمای زیاد متغیر شببیه آنچه که در یو اتفاق افتاده جهت چنین رویدادی کافی می باشد.

مترجم: امیر هوشنگ شیرازی

منبع: SKY & TELESCOPE