تقويم غديري شمسي -مهدي دانشيار
پيشنهاد تقويم غديري شمسي
مهدي دانشيار
مرکز نجوم آستان حضرت عبدالعظيم الحسني (عليه السلام)
خلاصه
در اين مقاله تقويمي پيشنهاد ميشود که مبدأ آن آغاز بهار سال بعد از تاريخ ولايت حضرت علي (عليه السلام)، يعني تاريخ واقعه غدير خم که برابر با روز يکشنبه ۱۸ ذيحجهي ۱۰ مطابق ۲۷ اسفند ۱۰ و ۱۵ مارس ۶۳۲ ميباشد. يعني ۱/۱/۱ غدير شمسي، برابر چهارشنبه ۱ فروردين ۱۱ مطابق ۲۱ ذيحجهي ۱۰ و ۱۸ مارس ۶۳۲ انتخاب شده است.
در اين تقويم، نوع سال، شمسي حقيقي درنظر گرفته شده و نوروز و سالهاي عادي کبيسهي تقويم غديري شمسي، به طور دقيق برمبناي محاسبات نجومي تعيين ميشود و تعداد شبانهروز ماهها در شش ماه اول سال کماکان ۳۱ شبانهروز و درشش ماه دوم به استثناي ماه يازدهم که درسالهاي عادي ۲۹ شبانهروز و در سالهاي کبيسه، ۳۰ شبانهروز درنظر گرفته ميشود. و اسامي ماهها از نام امامان دوازدهگانه مذهب شيعه جعفري يعني مذهب رسمي کشور ايران اقتباس شده است.
بسم الله الرحمن الرحيم
تقويم غديري شمسي
Ø معرفي و شرح پايههاي اصولي تقويم غديري شمسي:
۱‐ مبدأ:
مبدأ اول بهار سال شمسي است که بعد از واقعه غدير خم اتفاق افتاده است.
۲‐ لحظه تحويل سال:
آغاز سال با لحظه تحويل سال، لحظه عبور مرکز خورشيد از نقطه اعتدال بهاري نيمکره شمالي است. هميشه نوروز «اول ماه علوي» بر روز اول بهار منطبق است؛ اين لحظه دقيقاً براساس محاسبات نجومي تعيين ميشود و براي منجمان و تقويم نويسان از اهميت ويژهاي برخوردار است.
۳‐ سال شمسي حقيقي:
سال شمسي حقيقي، مدت زمان بين دو عبور متوالي مرکز خورشيد از نقطه اعتدال بهاري است بر طبق رصد نجومي انجام شده، مدت متوسط سال شمسي حقيقي در ساعت ۱۲ زيجي تاريخ صفر ژانويه ۱۹۰۰ به مقدار ۲۴۲۱۹۸۷۸ / ۳۶۵ شبانهروز يا معادل ۳۶۵ شبانهروز و ۵ ساعت و ۴۸ دقيقه و ۲/۴۵ ثانيه محاسبه شده است. مدت متوسط سال شمسي حقيقي ثابت نيست و داراي کاهش تدريجي بسيار کم است. مدت سال شمسي حقيقي نيز ثابت نيست و براثر تعدادي از مشخصههاي نجومي تغيير ميکند.
۴‐ قاعده نوروز تحويلي
تقويم نويسان براي تثبيت دايمي نوروز بر روز اول بهار از قاعده نوروز تحويلي استفاده ميکنند. اين قاعده به اين شرح است که ابتدا لحظه تحويل سال و ظهر حقيقي را براي نصفالنهار رسمي ايران که ۵/۵۲ درجه در شرق نصفالنهار گرينويچ «تقريباً در ۹۷ کيلومتري شرق نصفالنهار گذرنده از مرکز شهر تهران» واقع شده است، محاسبه و سپس آنها را با يکديگر مقايسه ميکنند؛ دو حالت به شرح زير امکان دارد:
حالت اول: لحظه تحويل سال قبل از لحظه ظهر حقيقي تاريخ تحويل سال اتفاق ميافتد. در اين صورت يازدهمين ماه سال را ۲۹ روزه درنظر ميگيريم «در اين حالت، تاريخ لحظه تحويل سال هميشه ۱ علوي سال مورد نظر است».
حالت دوم: لحظه تحويل سال درست در لحظه ظهر حقيقيس با بعد از لحظه ظهر حقيقي تاريخ لحظه تحويل سال اتفاق ميافتد. در اين صورت يازدهمين ماه سال ۳۰ روزه درنظر گرفته ميشود.
Ø سالهاي عادي و کبيسه:
همانطور که در قسمت ۲ اشاره شد، مدت سال شمسي حقيقي شامل عدد صحيح از شبانهروزهاي کامل نيست. حال آنکه عموم مردم در زندگي روزمره از روي عادت، سال شمسي عرفي يا تعداد شبانهروزهاي کامل را مورد استفاده قرار ميدهند. از اينرو تقويم نويسان باري تأمين نياز مردم، در تقويم شمسي از کسر شبانهروز سال شمسي حقيقي، صرف نظر کرده و آن سال ۳۶۵ روزه را «سال عادي» و پس از چهار يا پنج سال يکبار، جمع کسور سالهاي شمسي حقيقي را ک بالغ بر يک شبانهروز ميشود به سال مورد نظر اضافه ميکنند و آن سال ۳۶۶ شبانهروز را «کبيسه» مينامند.
Ø نام و تعداد شبانهروز ماهها:
اين تقويم داراي دوازده ماه به نامهاي ائمه اطهار (عليهم السلام) است که به ترتيب:
«علوي، حسني، حسيني، سجادي، باقري، صادقي، موسوي، رضوي، تقوي، نقوي، عسگري، مهدوي» ميباشد.
که ماه علوي تا صادقي ۳۱ شبانهروز، ماههاي موسوي، رضوي، تقوي، نقوي ۳۰ شبانهروز، ماه عسگري ۲۹ شبانهروز و درسالهاي کبيسه ۳۰ روز و ماه مهدوي هميشه ۳۰ روزه ميباشد.
تعداد شبانهروز ماههاي تقويم غديري شمسي مبناي نجومي و طبيعي دارد، به عبارت دقيقتر تعداد شبانهروز ماهها به طور متوسط با مدت حرکت ظاهري غيريکنواخت مرکز خورشيد در روي دايرةالبروج هماهنگي دارد.
در اين تقويم، تاريخهاي اول علوي، اول سجادي، اول موسوي واول تقوي، به ترتيب با تاريخهاي عبور مرکز خورشيد از نقاط اعتدال بهاري، انقلاب تابستاني، اعتدال پاييزي و انقلاب زمستاني انطباق دارد. مرکز خورشيد نيمه اول مدار ظاهري خود را که شامل فصول بهار و تابستان است به طور متوسط در مدت ۱۸۶ شبانهروز (۱۸۶=۳۱*۶) و نيمه دوم مدار ظاهري خود را که شامل پاييز و زمستان است به طور متوسط در سالهاي عادي در مدت ۱۷۹ شبانهروز (۲۹*۱+۳۰*۵) و سالهاي کبيسه در مدت ۱۸۰ شبانهروز (۱۸۰=۳۰*۵+۱*۳۰) طي ميکند.
Ø درباره مبدأ:
همانطور که ميدانيم، واقعه غدير خم در ۱۸ ذيحجهي ۱۰ هجري قمري قراردادي مطابق ۲7 اسفند ۱۰ هجري شمسي، روي داده است، پس اول بهار اولين سال بعد از اين واقعه را يعني فروردين ۱۱ هجري شمسي را به عنوان مبدأ تاريخ اين گاهشماري اختيار کردهايم که فاصله زماني آن با واقعه غدير خم فقط 3 شبانهروز ميباشد.
پس بنابراين روز يکشنبه ۲۷ اسفند هجري شمسي مطابق با ۱۵ مارس ۶۳۲ ميلادي و ۱۸ ذيحجهي ۱۰ هجري قمري هلالي مطابق با واقعه غدير خم بوده پس مبدأ تقويم غديري شمسي :«۱/۱/۱»
«چهارشنبه ۱فروردين ۱۱ هجري شمسي، مطابق با ۱۸ مارس ۶۳۲ ميلادي مطابق با ۲۱ ذيحجهي ۱۰ هجري قمري هلالي ميباشد».
Ø برتري تقويم غديري شمسي:
برتري تقويم غديري شمسي به ساير تقويمهاي جهان به دليل مشابهت آن به تقويم هجري شمسي، همان برتريهاي تقويم هجري شمسي ميباشد که آن تقويم را از لحاظ نجومي و طبيعي دقيقترين تقويم جهان دانستهاند.
o آغاز سال تقويم غديري شمسي با سالگرد تولد بهار و آغاز تسلسل طبيعت شروع ميشود.
o مدت سال شمسي حقيقي، نوروز و سالهاي کبيسه تقويم غديري شمسي، دقيقاً برمبناي محاسبات نجومي تعيين ميشود. و همانند تقويم هجري شمسي علاوه بر کبيسه چهارساله، سال کبيسه پنج ساله نيز دارد. وجود سالهاي کبيسه پنج ساله باعث انطباق دايمي و دقيقتر تقويم غديري شمسي با فصول طبيعي ميشود.
o تعداد شبانهروزهاي ماههاي تقويم غديري شمسي مبناي نجومي و طبيعي دارد.
o سازمان ملل متحد در ساعت ۹، ۴۰ دقيقه و ۵۴ ثانيه به زمان رسمي نيويورک، روز شنبه ۲۰ مارس ۱۹۹۳ مطابق ساعت ۱۸ و ۱۰ دقيقه و ۵۴ ثانيه به زمان رسمي ايران روز ۲۹ اسفند ۱۳۷۱ ناقوس صلح را به صدا درآورد و نوروز ايراني را به عنوان نشانه سالگرد بهار و آغاز تسلسل طبيعت جشن گرفت و زمان و تاريخ مذکور را به عنوان «روز جهاني کره زمين» در تقويم سالانه آن سازمان ثبت شد.
o برتري تقويم غديري شمسي به تقويم هجري شمسي
o تقويم هجري شمسي که حدود ۱۲۰ سال پيش در دوران حکومت ناصرالدين شاه قاجار توسط ميرزا عبدالغفار نجم الدوله اصفهاني در پي تغيير مبدأ تقويم شمسي جلالي از زمان جلوس ملکشاه سلجوقي به دوران هجرت نبوي تغيير يافت باتوجه به اينکه زمان هجرت نبوي از مکه به مدينه در تاريخ دوشنبه ۲۴ شهريور آن سال و ورود ايشان به مدينه روز جمعه ۴ مهر همان سال بوده است، و منجم فوقالذکر اول بهار همان سال را به عنوان مبدأ تقويم هجري شمسي انتخاب و ذکر نموده که حدود ۶ ماه با آن واقعه تاريخي فاصله زماني دارد درصورتيکه واقعه غدير خم همانطور که ذکر شد فقط ۲ شبانهروز عقبتر از مبدأ تقويم غديري شمسي ميباشد.
o اسامي حاکم بر تقويم هجري شمسي درابتداي تکوينش که بر بروج انطباق داشته و از سال ۱۳۰۴ با مصوبه مجلس وقت به اسامي زردشتي تغيير پيدا کرد. درصورتيکه نه تنها اين اسامي با فرهنگ فعلي ايرانيان تطابق ندارد بلکه عده کثيري حتي معناي لغوي آن را نميدانند و فقط استمرار در استعمال آنها را شهره اذهان نموده درصورتيکه اسامي ماههاي غالب بر تقويم شمسي اسامي ويژهاي هستند که با تاروپود فرهنگ مردم ايران زمين عجين شده و تقدس خاصي را به همراه دارد. و حتي در فرهنگ ايران با نام هر ماه شماره ماه نيز به اذهان خواهد آمد، مثلاً اگر گفته شود پنجم ماه رضوي منظور ۵/۸ آن سال ميباشد که چرا که رضوي منسب به هشتمين اختر تابناک آسمان امامت است و به همين ترتيب مثلاً دوازدهم مهدوي يعني ۱۲/۱۲ آن سال و اين نمادي زيبا و ترکيبي از فرهنگ ملي و مذهبي ايراين است.
o در اين تقويم طول ماه مهدوي که مطابق با اسفند هجري شمسي است همواره ۳۰ شبانهروز گرفته ميشود و کبيسه به ماه يازدهم يا عسگري اعمال ميشود؛ يعني در سالهاي عادي طول شبانهروز آن ماه ۲۹ روز و در سالهاي کبيسه ۳۰ روز گرفته ميشود؛ چرا که براساس محاسبه منجمان از ديرباز تاکنون همواره طول برج حوت در محاسبه زيجي در ۳۰ روز ثابت بوده است، درصورتيکه طول ماه در برجهاي ديگر دستخوش تغييرات ميشود. پس اين اصلاح نيز بر غناي علمي اين تقويم يعني غديري شمسي ميافزايد.
Ø منابع و مآخذ:
۱‐ درسنامه «تقويم هجري شمسي»، محمدرضا صياد، مرکز نجوم آستان حضرت عبدالعظيم الحسني (عليه السلام).
۲‐ پژوهش تقويمهاي ايراني، رحيم رضازاده ملک،نشر گلاب.
۳‐ تاريخ تاريخ در ايران، رضا عبداللهي، انتشارات اميرکبير.
