دانشکده علوم حدیث

شورای برنامه ریزی آموزشی

مشخصات کلی ، برنامه و سرفصل دروس کارشناسی

رشته نجوم – گرایش کاربردی در علوم اسلامی

فصل اول

مشخصات کلی

1. عنوان رشته ، تعریف و جایگاه آن

عنوان رشته ، کارشناسی نجوم ، با گرایش علم کاربردی در علوم اسلامی ، و آن یکی از دوره های آموزش عالی است و در زیر مجموعه گروه های آموزشی علوم پایه قرار دارد .

2. هدف

باتوجه به ماهیت علم نجوم و فراگیری دامنه گسترش آن در تمامی ابعاد مادی و فکری زندگی و معنوی و مذهبی انسان ها این رشته تربیت مربیان متخصص در این امر جهت پیگیری و انتقال و گسترش مرزهای این علم از طریق آموزش و پژوهشی ونیز تربیت افرادی است که بتوانند جوابگوی نیازهای متنوع تخصصی حرفه ای مسائل مربوط به رشته نجوم کاربرد در علوم اسلامی باشند و استعداد لازم برای ساختن زیربنای مناسب جهت تولید علم و انتقال آن بدست آورند .

3. اهمیت و ضرورت رشته

نیاز کشور به کارشناسان علم نجوم کاربرد در علوم اسلامی با توجه به ماهیت آن و ارتباط آن با علوم اسلامی به خصوص فقه وحدیث و تربیت دبیران و اساتید این رشته کاملاً محرز است . امروزه با توجه به جایگاه جمهوری اسلامی ایران در جهان لزوم توجه به نجوم کاربردی با توجه به واجب کفائی بودن این علم در فقه اسلامی و مبتنی بودن بسیاری از احکام شرعی بر اساس مسائل نجومی و با توجه به سابقه تاریخی کشور و پیشتازی کشور ایران در این علم در عصر طلائی تمدن اسلامی ضرورت ایجاد این رشته وتوسعه و بسط این علم کاملا ً روشن است .

4. نقش وتوانائی دانش آموختگان

فارغ التحصیلان این رشته درمراکز آموزشی ، پژوهشی از جمله مراکز تحقیقاتی نجوم و علوم استراتژیک ، مدارس و فرهنگسراها و رصدخانه ها و مراکز امور مساجد ومسائل شرعی و ستادهای استهلال های استان های کشور می توانند احراز شغل نمایند .

5. مطابقت و اشتراک محتوائی با رشته نجوم

این رشته ، گرایش از گرایش های رشته نجوم می باشد و کلیه واحدهای دروس عمومی ، پایه وتخصصی الزامی و انتخابی آن عیناً همان واحدهای درس نجوم است .

6. طول دوره و شکل نظام

طول متوسط دوره کارشناسی نجوم با گرایش تربیت مربی نجوم کاربردی در علوم اسلامی چهارسال و شامل 8 نیمسال می باشد . هر واحد نظری به مدت 16 ساعت در طول یک نیمسال ارائه می شود و واحد عملی آزمایشگاهی 2 ساعت وکارگاهی 3 ساعت در یک نیمسال تحصیلی است .

7. نوع و تعداد واحدهای درسی

دروس رشته نجوم یا گرایش تربیت مربی نجوم کاربردی در علوم اسلامی در دورة کارشناسی 130 واحد به شرح زیر دارد :

الف – دروس عمومی 20 واحد

ب – دروس پایه 33 واحد

ج- دروس تخصصی الزامی 39 واحد

د – دروس گرایشی حداقل 16 واحد

ه – دروس امتحانی 16 واحد

و – دروس اختیاری 6 واحد

جمع واحدها : 130واحد

8- زمینه اجرائی این رشته : امکانات وتجهیزات و تمنای کالبدی برای اجرای آن

با توجه به اینکه این رشته از نظر اجرائی نیاز به امکانات ویژه ، آزمایشگاه ، رصدخانه ، کتابخانه تخصصی و فضای آموزشی دارد لازم است فقط در واحدهائی اجرا شود که شرایط و امکانات لازم برای اجرای آن را دارند .

9- قابلیتها ومهارتها و نقش و توانائی دانش آموختگان این رشته

الف- احراز آمادگی برای ادامه تحصیل و تحقیق در مقاطع و مراحل بالاتر در رشته نجوم و سایر رشته های فنی و علوم پایه

ب – کسب قابلیت های نظری و عملی لازم جهت رفع نیازهای تخصصی در زمینه علوم اسلامی نظیر: تعیین جهت قبله مساجد ، منازل و کشتارگاهها ،تعیین و پژوهش در اوقات شرعی مناطق مختلف کشور ، تخصص در زمینه استهلال ماه برای پشتیانی از تقوم هجری قمری و حل مشکلات فنی مربوط به فناوریهای نوین و مراکز پژوهشی در حد کارشناسی

ج – رفع نیازهای آموزشی و پژوهشی برای تدریس کلیه دروس نجوم در دوره های مختلف متوسطه ومراکز تربیت معلم

ه – نقش اصلی در احراز و انتقال فناوری نوین وتولید علم

د- جذب بعنوان کارشناس در رصدخانه ها ومراکزپژوهشی نجوم و علوم اسلامی

جدول 4

دروس گرایشی نجوم کاربرد در علوم اسلامی

تعداد واحد

نام درس

جمع

نظری

عملی

2

مبانی اخترفیزیک

34

34

-

2

مبانی نجوم کروی

34

34

-

2

مبانی کیهان شناسی

34

34

-

3

مبانی رؤیت هلال

51

34

17

3

اوقات شرعی

51

34

17

2

اصول قبله یابی

34

17

17

2

تاریخ نجوم در دوره اسلامی

34

34

-

2

آشنایی با مبانی فقهی در ارتباط با نجوم

34

34

-

2

تفسیر ونجوم «نجوم در آینه قرآن »

34

34

-

2

حدیث و نجوم « نجوم در آینه قرآن وحدیث»

34

34

-

3

نجوم رصدی

51

34

17

3

کاربرد کامپیوتر در نجوم

51

17

34

دانشجویان دورة کارشناسی نجوم که گرایش تربیت مربی کاربرد در علوم اسلامی را انتخاب کرده اند موظف هستند حداقل 16 واحد از دروس این جدول را انتخاب و الزاماً بگذرانند

ضمیمه جدول 6دروس اختیاری

نام دروس

تعداد واحد

جمع

نظری

عملی

تاریخ علم نجوم 2

3

48

48

آلودگی هوا

2

32

32

نقد وبررسی کتب نجوم دبیرستانی

2

48

16

32

اصول آموزش نجوم

2

32

32

تربیت معلم

2

32

32

تربیت مربی

2

32

32

روشهای استخراج تقویم

2

32

32

نجوم محاسباتی (2)

2

32

32

فصل سوم

سر فصل دروس

کارشناسی نجوم – گرایش نجوم کاربرد در علوم اسلامی

توجه : در اینجا فقط سرفصل دروس گرایش نجوم کاربردی در علوم اسلامی آمده است .

برای استفاده از سرفصل سایر دروس به برنامه دوره کارشناسی نجوم مراجعه شود .

کاربرد کامپیوتر در نجوم

تعداد واحد: 3 واحد

نوع واحد : عملی ، نظری

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل (24 ساعت )

روش های نجوم محاسباتی در کامپیوتر ، نوشتن برنامه جهت محاسبات نجومی ، شبیه سازی ، آشنایی با نرم افزارهای نجومی مختلف ، روشهای پردازش تصویر نحوه تحلیل داده ها و رسم منحنی و تعبیر نجومی ، روش موقت کارلو ، نحوه پیدا کردن اندازه خطا در تحلیل داده ها

مبانی نجوم رصدی

تعداد واحد : 3 واحد

نوع واحد : عملی و نظری

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 51 ساعت )

آشنایی با صور فلکی و نحوه رصدآنها ، آشنایی با انواع تلسکوپها و روشهای استوار آنها، شناخت نورزمینه آسمان ، آَشنائی با رصدی فیلترهای آبی ، قرمز ، سبز ، آَشنایی با عملکرد لامپ های تخریب کننده استاندارد ، آَشنایی با منحنی های نوری ستارگان دوتائی رصد خوشه ها و سحابی ها ، آشنایی با CCD های حامل

حدیث و نجوم

تعداد واحد : 2 واحد

نوع واحد : عملی

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 34 ساعت )

قرآن و نجوم

تعداد واحد : 2 واحد

نوع واحد : نظری

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 34 ساعت )

آشنایی با مبانی فقهی در ارتباط با نجوم

تعداد واحد : 2 واحد

نوع واحد : نظری

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 34 ساعت )

حلیت وحرمت تنجیم ، مبانی فقهی تنجیم ، نجوم و تخمین ، نجوم وجداول علما ، حجیت حکم منجم ، مبانی فقهی رؤیت هلال ، اوقات شرعیه و قبله یابی

اصول قبله یابی

تعداد واحد : 2 واحد

نوع واحد : عملی و نظری

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 34واحد )

روش های محاسباتی تعیین قبله ، آشنایی با نرم افزارهای تعیین قبله ، آَشنایی با GPS و کاربرد آن ، آشنایی با دستگاه تئودلیت و کارکرد عملی با آن ، روشهای عملی تعیین قبله در هر منطقه

مبانی محاسبه نجومی اوقات و اوقات شرعی

تعداد واحد : 2 واحد

نوع واحد : نظری

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 34 ساعت )

بررسی اصطلاحات اوقات شرعی ، مبانی فقهی اوقات شرعی ، آشنایی با نرم افزارهای محاسباتی اوقات شرعی ، تعیی لحظه تحویل سال ، روش های محاسبه تعیین لحظه تحویل سال

مبانی رؤیت هلال

تعداد واحد : 3 واحد

نوع واحد : نظری و عملی

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 48 ساعت )

آشنایی با اصطلاحات رؤیت هلال ، مختصات افقی ، مختصات استوائی ، روش استفاده از نرم افزارهای ویژه تجارب رصدی ، رکوردهای رؤیت هلال ، معیارهای رؤیت هلال ، رؤیت هلال در روز ، مبانی فقهی رؤیت هلال ، روشهای گزارش نویسی ، اتحاد و اختلاف افق ، رویت هلال با چشم مسلح ( ابزار اپتیکی )

کیهان شناسی

تعداد واحد : 2 واحد

نوع واحد : نظری

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 34 ساعت )

تاریخ علم کیهان شناسی ، دورة فلسفی ، عصر نیوتن و کیهان شناسی نیوتن ، شکست پارادایسهای نیوتونی و ظهور نسبیت ، مبانی نسبت خاص ، مبانی نسبیت عام ، مدلهای کیهان شناسی ، نظریه بیگ نیگ ؛ اصلاحات نطریه بیگ نیگ، قوانین هابل ، نطریه کیهان های موازی و ...

مبانی نجوم کروی

تعداد واحد : 2 واحد

نوع واحد : نظری

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 34واحد )

مثلثات کروی ، طول وعرض جغرافیائی ، کره سماوی ، مختصات افقی ، مختصات استوائی ، مختصات دایره البروجی ، زمان های نجومی ،زمان متوسط خورشیدی ، قواعد نقشه خوانی سماوی ، محاسبه طلوع و غروب ستارگان در هر منطقه

مبانی اخترفیزیک

شماره درس : 701

تعداد واحد : 2 واحد

نوع واحد : نظری

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 34 ساعت )

تاریخ علم نجوم ، پیدایش منظومه شمسی ، دینامیک سیارات ، فیزیک خورشید ، ساختار و تحول ستارگان ، کهکشان شناسی ، کیهان شناسی

تاریخ نجوم در دوره اسلامی

تعداد واحد : 2 واحد

نوع واحد : نظری

پیشنیاز :

همزمان :

هدف :

سرفصل ( 34 ساعت )

دوره های نجومی زمین مرکزی ، خورشید مرکزی ، کهکشانی ، نجوم قبل از اسلام معرفی زیجهای دورة اسلامی ، اصطلاحات موجود در زیجهای دوره اسلامی ، طریقه خواندن زیجها ، معرفی رصدخانه های ایران در دورة اسلامی