دانشیار

بسم الله الرحمن الرحیم
 
آیا شواهد تجربی و بالینی
 تاثیرات  دعا واستغاثه را در درمان بیماری ها تایید می کند؟
 
        در سال 1381 با همسرم در کنفرانس بین المللی ابن سینا که با همکاری یونسکو در دانشگاه بوعلی همدان برگزار شد شرکت کردیم در این کنفرانس مقاله ای با عنوان "رساله رعد و برق ابن سینا "ارایه داده بودیم در این کنفرانس اساتید مختلفی در زمینه های مختلف علمی حضور داشتند چرا که ابن سینا خود دانشمندی ذو ابعاد بوده ودر دانش های فراوانی صاحبنظر بود.
یکی از کسانی  که در کنفرانس حضور داشتند پروفسور دکتر توفیق موسیوند بود ایشان جراح قلب و عروق و طراح قلب مصنوعی با قابلیت کنترل از راه دور هستند. ایشان اصلا  از همدان و روستا زاده و چوپان بودند که بعد از 35 سال دوری از وطن دراین کنفرانس شرکت کردند در این کنفرانس خاطر نشان کردند که برای بازدید از زادگاهش و تجدید خاطرات به ایران آمده و خاطرات زیادی از دوران کودکی و دوران پزشکیش تعریف می کرد.
یکی از مواردی که ایشان بدان اشاره کردند این بود که در حال حاضر روی پروژه ای کار می کند که تاثیرات دعا بر بیماران قلبی را مورد بررسی قرار می دهد  ایشان توضیح دادند که روش ایشان بدین گونه است که به صورت رندوم عده ای از بیماران بیمارستان که عارضه قلبی داشتند انتخاب کرده و اسم ایشان را به فردی می دهد که به اسم، برای آنها دعا کند بدون اینکه بیماران متوجه باشند.
 و عده ای دیگررا هم زیر نظر می گیرد که در بیمارستان تحت درمان هستند و دعایی برای آنها صورت نمی گیرد.
 پس وی علایم بالینی این دو دسته را باهم مقایسه می کند ایشان می گفتند متوجه این قضیه شدیم برای ان دسته که دعا صورت گرفته بود به صورت با معنایی طول مدت بیماری کمتر و بهبودی زودتر اتفاق می افتد ومی گفتند این مساله را درموارد مختلفی تجربه کرده اند.
ایشان خاطر نشان کردند بعد از انتشار نتایج این پژوهش عده ای ایراد گرفتند که این تلقین است و یا آثار تلپاتی و ما برای این مساله به جای انسان از حیواناتی مثل خرگوش استفاده کردیم و همان نتایج را گرفتیم
این اظهارات دکتر موسیوند برای من خیلی تازگی داشت و همیشه به دنبال این بودم که اصل مقاله ای که ایشون و همکارانش در این زمینه کار کردند ببینم .
     تا روزی در یکی از گروه های تلگرامی که با جمعی از دوستان همکلاسی گذشته عضو هستیم  در دوران کرونا که همه جهان از جمله کشورعزیزمان ایران با این ویروس دست و پنجه نرم می کنند ،اشاره به این قضیه شد که آیا اعتقاد به دعا برای بهبود بیماری ها واقعا یک  مساله خرافی مربوط به افراطیان مذهبی نیست؟و بحث هایی در این زمینه صورت گرفت که هر کسی اظهاراتی در این خصوص می کرد ،البته این مساله نه تنها مختص به این گروه بلکه بحث معمول در سایر محافل نیز می باشد چرا که در جامعه مذهبی ما و وجود افراد تند رو در آن افراط و تفریط هایی در مسائل مختلف الاخصوص این موضوع به  وجود می آورد.
     در این گیر ودار که خودم  به همراه دو پسرم در قرنطینه گرفتار بیماری کرونا بودیم. به یاد دکتر موسیوند افتادم و بران شدم اگر شد فیلم سخنرانی ایشان را از دانشگاه همدان بگیرم که علی رغم کوشش در تهیه آن موفق به دریافت آن سخنرانی نشدم . پس تصمیم گرفتم که در اینترنت در سایتهای دانشگاه های پزشکی به دونبال این مساله باشم با مراجعه بسایت های مختلف متوجه این امر شدم پژوهشی که دکتر موسیوند به دان اشاره کرده بود از سوی دانشمندان وپزشکان دیگر هم مورد توجه بوده و مقالات متعددی در این زمینه وجود دارد وبعضا اصل مقاله های آنها نیز در سایت ها موجود می باشد . که به تعدادی از آنها در این مقاله اشاره ونتایج آنها را بررسی می کنیم
 
 
یکی از این مقالات مقاله فوق می باشد که در این مقاله متخصصان قلب اثرات دعا بر روی یک نوع بیماری قلب را مورد مطالعه قرار داده انددر مقدمه این مقاله چنین آمده است
دعا برای هزاران سال پاسخ متداولی به بیماری بوده است اما توجه علمی کمی بدان صورت گرفته است و کار جدی در خوری در اثرات آن صورت نگرفته است
هدف :آیا دعا برای بیماران قلبی منجربه کاهش عوارض جانبی و طول مدت بیماری می شود.
روش :وقتی بیمارها بستری بودند تعدادی بیمار به صورت تصادفی انتخاب شده و با تهیه لیستی از اسامی آنها به عده ای خارج بیمارستان بدون آنکه بیماران بدانند گفته شد که برای آنها دعا کنید این دعا به مدت 4 هفته و به صورت روزانه ادامه داشت.
داده ها:گروه مراقبتی معمولی 524 نفر و گروهی که دعا دریافت می کردند 466 نفر بودند  حال طول مدت درمان و سایر مراقبت ها زیر نظر بود
نتیجه: دعا عامل می شود که دوره حضور در سی سی یو کوتاه تر شود پس نتیجه این است که دعا می تواند به عنوان عامل موثرو مکمل برای مراقبت های پزشکی استفاده شود.
قبلا در این مورد پژوهشهای دیگری در بخش مراقبت های ویژه عروق کرونری صورت پذیرفته بود که در  تعدادی از آن موارد هم مشخص شده بود که دعا اثراتی موثر بر بیماری دارد.
یک بررسی منظم اخیر نشان داد که 57درصد از آزمایشات تصادفی و کنترول شده از راه دعا درمان مثبتی را نشان  داده اند.
کسانی که مورد دعا گرفته اند دارای طول بیماری کمتر مدت تب کمتر بوده اند حتی بعضی از این پژ وهش روی بیمارا نی صورت پذیرفت که حدود 4 تا 10 سال از بیماری رنج می بردند در آنها هم اثرات مطلوبی مشاهده شد.
در زیر مقاله ای دیگر مورد بررسی قرار می گیرد
 
 

 
اثرات دعای از راه دور  در بیماران مبتلا به عفونت جریان خون درتجربه ای کنترل شده و تصادفی
از لئونارد لبیویسی
Department ofMedicine, BeilinsonCampus, RabinMedical Center,Petah-Tiqva 49100,IsraelLeonard Leiboviciprofessorleibovic@post.tau.ac.il
BMJ 2001;323:1450–1
 
روش : تمام بیماران بالغی که دارای عفونت خون در بیمارستان "بیلستون" در اسرائیل  بودند طی سالهای 1999-1996 شناسایی شدند .
در ژو ئیه 2000 بیمارانی به صورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند لیستی از اسامی این بیماران به کسی داده شد که برای سلامتی آنها دعا کند و در نهایت بین دو گروه که درباره آنها دعا شده بود و آنان که برای آنها دعا نشده بود مقایسه های زیر صورت پذیرفت :
الف- تعداد مرگ ومیر در بیمارستان
ب- مدت اقامت در بیمارستان
ج- طول مدت تب عفونی داشتن
داده ها :3393 بیمار مبتلا به عفونت جریان خون ،1691 بیمار به صورت تصادفی به گروه دعا شوندگان ملحق شدند ،همه بیماران از لحاظ خطر مرگ در یک موقعیت بودند

با عنایت به جدول فوق نتیجه حاصله بدین گونه است که :
میزان مرگ ومیر در گروه دعا گیرنده 1.28 درصد ودر گروه دیگر 2.30 در صد بود که خیلی قابل ملاحظه نبود ولی طول مدت بستری و مدت تب دار بودن به طور معنی داری در گروه دعا گیرنده کوتاه تر بود
نتیجه:
دعا می تواند نتایج را در بیماران مبتلا به عفونت جریان خون بهبود بخشد این روش مکملی مقرون به صرفه،که هیچ عارضه ای ندارد باید برای اقدامات بالینی در نظر گرفته شود،مطالعات بیشتر ممکن است موثرترین شکل این مداخله و تاثیر آرا در سایر شرایط شدید تعیین کند و مکانیسم آن را روشن نماید
 
 
 
در مقاله ای دیگربا عنوان علم،پزشکی و دعا  
علم ،پزشکی و دعا.
Richard P. Sloan* and Rajasekhar Ramakrishnan†*Behavioral Medicine Program and Department of Psychiatry, Columbia University MedicalCenter, and New York State Psychiatric Institute, New Yor†Department of Pediatrics, Columbia University, New York
 
خلاصه:از جمله روش هایی که در پزشکی بدان پرداخته می شود تاثیر دعا از راه دور بر بیمار می باشد مادر این مقاله با روشی بالینی می خواهیم تاثیرات این مساله را روی بیماران بررسی کنیم
برای این امر ما به طور تصادفی عده ای بیمار را انتخاب می کنیم که روی انها به طور یکسان درمانهای پزشکی اعمال می شود و بعد  تاثیر دعا را روی عده ای از آنها مورد بررسی و پژوهش قرار می دهیم
البته مشخص است که قبل از انجام تحقیقات مناسب نباید این تاثیرات را رد ویا تایید کرد و نباید از آن بی اهمیت گذشت،هرچند این تجربه هم با اشکالات متعددی همراه است از آنجمله که دعا ونیایش ها ممکن است متفاوت باشد و عوامل مختلفی روی میزان تاثیر آن کوثر باشد با این تفاسیر شواهد نشان می دهدکه نمی شود از تاثیرات آن چشم پوشی کرد.
از دیر باز این مساله که آیا دعا می تواند برروی بهبودی تاثیر داشته باشد از زمره اعتقادات افراد مذهبی بوده وبدان مبادرت می ورزیدند این مساله حدود یک قرن ژیش توسط پزشکی به اسم فرانسیس گالتون مورد تجربه قرار گرفت و بالکل رد شد  و او عنوان کرد که تجربه ثابت می کند که دعا هیچ تاثیری بر بیماران ندارد.
ولی در تحقیقات پزشکی چند سال اخیر مشخص شده است که دعا و استغاثه بدون تاثیر نیست
و حضور در اماکن مقدس ودر مراسم دعا ونیایش در زمینه کاهش بیماری ها و حتی کاهش مرگ ومیر بدون تاثیر نبوده است ودر مقاله ای "هلم و همکارانش"که در سال 1999 منتر شد نشان دادند که این گونه کارها درصد بهبودی و طول عمر را افزایش می دهد.
به هرحال ما در روشی بالینی دو گروه از بیماران را مورد ارزیابی قرار دادیم برای عده ای از بیماران خواستیم که دعا کنند و برای عده ای دیگر نه،و آثار سلامتی و بهبودی را در هردو گروه زیر نظر گرفتیم .
این همان روشی است که گالتون هم از آن استفاده کرده بود با آنکه مدت زمان تجربه گالتون کم بود ولی روش خوبی را ارایه داده بود.
این مطالعات بعد گالتون هم توسط پژوهشگرانی به نام آویلس در سال 2001 و کروکوف و همکارانش در سال 2005 و متیوز و مالرلود در سال 200 و توسط بنسئن و همکارانش در سال 2006  نیز تجربه شده است.
هر چند این روش ممکن است از نظر نظریه تکامل و نظریه های ماتریالیسمی که بر جامعه حاکم است منطقی به نظر نرسد و اصلا جدی تلقی نشود اما مطالعات ما نشان از آن دارد که این مساله نه تنها مساله ای غیر واقعی نیست بلکه خیلی هم واقعی است و مطالعات حاکی از آن است که دعا با اهداف شفا بخش فرایندی فیزیولوژیکی را تحت تاثیر قرار داده و گروهی از بیماران مورد تاثیر این مساله قرار گرفته اند و این مساله درک و شعور و جهان فیزیکی مارا به چالش می کشد
روش:
در این روش دو گروه بیممار که از نظر بیماری متشابه هستند ودر فرایند درمان قرار دارند انتخاب می شوند و گروهی را مورد دعا قرار داده و گروه دیگر فقط از روش های پزشکی معمول در باره آنها استفاده می شود  در نهایت روند معالجه دو گروه مورد ارزیابی و مقایسه قرار می گیرد.
برای این تجربه کسانی که برای بیماران دعا می کنند می بایست طوری باشند که فقط برای این عده خاص دعا کنند تا شرایط تحت کنترول قرارگیرد ،علاوه بر آن ما از خانواده اشخاص هم می خواستیم که برای سلامتی بیمار دعا کنند
تاثیرات این دعا ها به دو عامل بستگی داشت:
الف- مواجهه افرادی که این دعا برای آنها صورت می گیرد
ب- میزان دعایی که صورت می پذیرد
بعد از این تاثیرات داررو ها را روی هر دو گروه مورد مطالعه قرار دادیم
ارزیابی ها نشان از آن داشت که گروه "ب" که تحت دعا قرار نداشت برای درمان به داروهای مکمل بیشتری احتیاج پیدا کرد داروهایی که اصلا برای گروه "الف" که برای آنها دعا می شد نیاز نشد
آنچه قابل توجه است که جذب ویتامین های مورد نیاز در بیماران گروه "الف" بیشتر از غذاهای معمولی صورت می پذیرفت در صورتی که گروه "ب"می بایست با دارو های مصنوعی ویتامین ها را دریافت می کردند میزان جذب ویتامین  ها در منحنی زیر مورد ارزیابی قرار گرفته است:

توزیع قرار گرفتندو گروه در معرض عوامل درمانی مختلف مورد ارزیابی قرار گرفته است
الف- گروه درمانی "ب"احتیاج به داروی مصنوعی دارند اما گروه "الف"از غذا استفاده می کنند
ب- گروه درمانی "ب"احتیاج به مکمل دارویی دارند اما گروه "الف " همان رژیم غذایی طبیعی کافیست
ج- گروه "ب" مکمل دارویی دریافت کرده گروه "الف" فقط دعا دریافت کرده است
ه -گروه درمانی "ب"مکمل دارویی بیشتری دریافت می کند تا بر درمان تاثیر بیشتری داشته باشد ولی در گروه "الف" دعا بیشترین تاثیر را نشان می دهد
نویسنده مقاله بعد از بررسی این دو دسته باهم خاطرنشان می کند که تاثیرات دعا بر گروه "الف" غیر قابل انکار است و این مساله در موارد متعددی تجربه شده است ، پس نویسندگان سعی برآن دارند که به طریقی برای این فرایند یک مکانیزم طبیعی و مادی قایل شوند و از درمانهای کوانتمی و حتی فوتون های در هم تنیده صحبت به میان می آورند ودر نهایت نتیجه می گیرند که که مافعلا بر تحلیل آن قدرت نداریم ، والبته نباید وجود آن را هم انکار کنیم بلکه وچود این تاثیر را می پذیریم و به تجربه خود دراین زمینه اضافه خواهیم کرد به امید ان روز که انقلابی در تفکر انسان به وجود آید ودلیل آن مشخص شود
منابعی که می توان بدان مراجعه کرد:


همانطور که دیده می شود تاثیرات دعا بر بهبودی و سلامت انسان از جمله تجارب بالینی کلینیکی است که توسط دانشگاه های پزشکی دنیا مورد مطالعه قرار می گیرد ،و کسانی که بدور از مطالعه و فارغ از توجه به این تجارب  به اثبات ویا  انکار آن می پردازند به یک اندازه دچار انحراف در ساختار فکری خود شده اند.
من الله توفیق
مهدی دانشیار -7 آبان 1399 (سال کرونا)